درمان ریشه که با نام عصب‌کشی هم شناخته می‌شود، درمانی برای دندانی است که بافت زنده داخل آن، یعنی پالپ، دچار التهاب یا عفونت شده است. هدف این درمان برداشتن بافت آسیب‌دیده، ضدعفونی کردن کانال‌ها و پر کردن آنها است تا دندان بتواند حفظ شود.
کانال ریشه و پالپ چیست؟
داخل هر دندان فضایی طبیعی به نام حفره پالپ و کانال‌های ریشه وجود دارد که بافت نرمی شامل رگ‌های خونی، عصب و بافت همبند، یعنی پالپ، آن را پر کرده است. پالپ در دوران رشد دندان را تغذیه می‌کند و حس گرما و سرما را فراهم می‌سازد. اگر پالپ به دلیل پوسیدگی عمیق، ترک، شکستگی یا ضربه ملتهب یا عفونی شود، درمان ریشه با برداشتن آن، ضدعفونی و پر کردن کانال‌ها از ادامه عفونت جلوگیری می‌کند.
اندودانتیکس شاخه‌ای از دندانپزشکی است که به درمان بیماری‌های پالپ و بافت اطراف ریشه می‌پردازد. درمان ریشه مواردی را شامل می‌شود از جمله عصب‌کشی، درمان مجدد ریشه و جراحی انتهای ریشه (آپیکوکتومی). در برخی موارد پیچیده، بیمار به متخصص اندودانتیکس ارجاع داده می‌شود.
چه زمانی درمان ریشه لازم می‌شود؟
- درد خودبه‌خودی یا شبانه دندان
- حساسیت طولانی‌مدت به سرما و گرما که بعد از برداشتن محرک ادامه دارد
- درد هنگام جویدن یا فشار روی دندان
- تورم و آبسه در لثه اطراف دندان
- تیره شدن رنگ دندان
- پوسیدگی عمیق یا ضربه به دندان
گاهی علائم ظاهری وجود ندارد و نیاز به درمان فقط از معاینه و رادیوگرافی مشخص می‌شود. اگر علائم بالا را دارید، در اسرع وقت مراجعه کنید؛ تأخیر ممکن است عفونت را گسترش دهد. در صورت درد شدید، اورژانس دندانپزشکی را بخوانید.
مراحل درمان
- معاینه و رادیوگرافی برای تشخیص و بررسی شکل ریشه.
- بی‌حسی موضعی.
- ایزوله کردن دندان با رابردم برای جلوگیری از آلودگی کانال‌ها با بزاق.
- باز کردن حفره دسترسی و برداشتن پالپ آسیب‌دیده.
- پاک‌سازی، شکل‌دهی و ضدعفونی کانال‌ها.
- پر کردن کانال‌ها با ماده سازگار و آب‌بندی.
- ترمیم دائمی دندان، که اغلب با روکش انجام می‌شود تا از شکستن دندان جلوگیری شود.
بسته به شرایط، درمان ممکن است در یک یا چند جلسه انجام شود. تعداد جلسات به شدت عفونت و پیچیدگی کانال‌ها بستگی دارد.
اگر دندان عفونت یا آبسه فعال داشته باشد، ممکن است دندانپزشک ابتدا کانال‌ها را ضدعفونی کند، داروی داخل کانال بگذارد و دندان را موقتاً ترمیم کند و در جلسه بعد پس از کاهش علائم کانال‌ها را پر کند. اگر در جلسه بعد هنوز آلودگی احتمال داده شود، پاک‌سازی تکرار می‌شود. ماده پرکننده کانال معمولاً گوتاپرکا است و بعد از آن ترمیم نهایی یا روکش انجام می‌شود.
در دندان‌های عفونی که عصب آنها مرده، ممکن است حس درد کم باشد و نیاز به بی‌حسی کمتر شود؛ با این حال در بیشتر موارد برای راحتی بیمار از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود.
عوامل آسیب پالپ و پیشگیری
- پوسیدگی عمیق و درمان نشده یا پوسیدگی زیر ترمیم قدیمی
- ضربه به دندان
- ترک یا شکستگی دندان
- دندان‌قروچه و ساییدگی شدید
- بیماری پیشرفته لثه
درمان زودهنگام پوسیدگی (پر کردن)، محافظت از دندان در مقابل ضربه و استفاده از نایت‌گارد در دندان‌قروچه می‌تواند از آسیب پالپ و نیاز به عصب‌کشی پیشگیری کند.
بعد از درمان
تا چند روز ممکن است ناراحتی یا حساسیت خفیف هنگام جویدن وجود داشته باشد که معمولاً با مسکن‌های معمول کنترل می‌شود. تا قبل از ترمیم نهایی از جویدن روی دندان غذاهای سفت خودداری کنید. در صورت افزایش درد، تورم، تب یا شل شدن ترمیم موقت با کلینیک تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا درمان ریشه دردناک است؟
درمان با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و در بیشتر موارد درد شدیدی ندارد. درد پیش از درمان معمولاً ناشی از خود عفونت است و بعد از درمان کاهش می‌یابد.
آیا دندان عصب‌کشی‌شده می‌شکند؟
دندان ریشه‌درمانی‌شده معمولاً ضعیف‌تر است و در دندان‌های عقب معمولاً با روکش محافظت می‌شود تا احتمال شکستن کم شود.
اگر درمان ریشه نکنم چه می‌شود؟
عفونت می‌تواند گسترش یابد و به آبسه، تخریب استخوان اطراف دندان و در نهایت از دست رفتن دندان یا انتشار عفونت منجر شود.
درمان ریشه چند جلسه طول می‌کشد؟
بسته به شدت عفونت، تعداد و پیچیدگی کانال‌ها ممکن است در یک جلسه یا چند جلسه، و گاهی با فاصله چند هفته انجام شود.
اگر دندان بعد از سال‌ها دوباره عفونت کرد چه باید کرد؟
اگر روکش یا ترمیم نفوذ پیدا کند یا ترک بخورد، آلودگی دوباره وارد کانال می‌شود. در این حالت معمولاً درمان مجدد ریشه پیشنهاد می‌شود.
مشاوره برای درمان ریشه
برای بررسی شرایط خود و دریافت توضیح درباره مراحل، زمان‌بندی و هزینه، با کلینیک دندانپزشکی دکتر مهرداد فلاح تماس بگیرید. اطلاعات این صفحه جنبه آگاهی‌رسانی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست.