روکش دندان پوششی است که تمام سطح بیرونی تاج دندان را می‌پوشاند و مانند یک کلاه محافظ از آن در برابر شکستن و فشار جویدن محافظت می‌کند. روکش علاوه بر استحکام، می‌تواند رنگ و فرم دندان را نیز اصلاح کند.
چه زمانی روکش لازم می‌شود؟
- پوسیدگی گسترده یا ترمیم بزرگ که دیواره دندان را ضعیف کرده است
- دندان‌های ریشه‌درمانی شده که نیاز به تقویت دارند
- ترک یا شکستگی دندان
- ساییدگی شدید یا تغییر رنگ و فرم نامناسب
- پوشاندن روی ایمپلنت
- نگه داشتن پایه‌های بریج
انواع روکش
- تمام سرامیک: ظاهر طبیعی و شفاف، مناسب دندان‌های جلو و همچنین عقب با مواد مقاوم (بخش «روکش تمام سرامیک چیست؟» را ببینید)
- متال‌سرامیک (فلز و سرامیک): استحکام بالا با ظاهر همرنگ، با احتمال دیده شدن حاشیه فلزی در درازمدت
- زیرکونیا: بسیار مقاوم، مناسب نواحی تحت فشار زیاد
- فلزی: بسیار مقاوم اما ظاهر غیرطبیعی؛ بیشتر در دندان‌های عقب
انتخاب نوع روکش به محل دندان، فشار جویدن، شرایط لثه، درخواست زیبایی و بودجه بستگی دارد.
روکش تمام سرامیک چیست؟
روکش تمام سرامیک نسل بدون فلز روکش‌هاست که از سرامیک‌های شیشه‌ای یا کریستالی ساخته می‌شود. چون زیر آن فریم فلزی کدر نیست، نور مانند دندان طبیعی از آن عبور می‌کند و شفافیت، رنگ و حالت نور طبیعی تقلید می‌شود. همچنین حاشیه تیره فلزی کنار لثه دیده نمی‌شود و این سرامیک‌ها با بافت لثه سازگارند.
انواع سرامیک‌های روکش
- لیتیوم دی‌سیلیکات (ایمکس): ظاهر بسیار طبیعی و چسبندگی خوب به دندان؛ برای دندان‌های جلو و بسیاری از دندان‌های عقب
- زیرکونیای نسل جدید: مقاومت بالا و شفافیت بهتر از زیرکونیای قدیمی؛ مناسب دندان‌های عقب و بریج‌های چندواحدی
- سرامیک فلدسپاتیک و تقویت‌شده با لوسایت: زیبایی بالا اما مقاومت کمتر؛ بیشتر برای لمینت و روکش‌های ظریف دندان‌های جلو
- سرامیک‌های هیبریدی (سرامیک و رزین): انعطاف نزدیک‌تر به دندان طبیعی و جذب بهتر ضربه
انتخاب جنس روکش بر اساس محل دندان، فشار جویدن، رنگ دندان پایه، میزان باقی‌مانده ساختار دندان و ملاحظات زیبایی انجام می‌شود.
تراش و چسباندن
برای روکش سرامیکی، لبه تراش باید گرد و پیوسته باشد تا تمرکز تنش و ترک ایجاد نشود. بعضی سرامیک‌ها با سمان رزینی و روش چسبنده (ادهزیو) به دندان متصل می‌شوند و بعضی با سمان‌های معمول. سطح داخلی سرامیک و دندان آماده‌سازی می‌شود و رطوبت‌گیری دقیق (ایزولاسیون) اهمیت زیادی دارد.
ساخت دیجیتال
در بسیاری از مراکز، قالب‌گیری با اسکن داخل دهانی و طراحی و ساخت روکش با CAD/CAM انجام می‌شود. این روش قالب‌گیری خمیری را حذف می‌کند و دقت و سرعت ساخت را بهتر می‌کند؛ ساخت نهایی ممکن است باز هم در لابراتوار و با تکمیل دستی انجام شود.
مراحل ساخت روکش
- معاینه، بررسی تصویربرداری و تعیین نوع روکش.
- تراش دندان به اندازه لازم برای قرار گرفتن روکش.
- قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال و انتخاب رنگ.
- قرار دادن روکش موقت تا آماده شدن روکش اصلی.
- امتحان و چسباندن روکش نهایی و تنظیم بایت.
مراقبت از روکش
حتی با وجود روکش، دندان زیر آن می‌تواند پوسیده شود، به‌ویژه در حاشیه لثه. مسواک و نخ دندان روزانه، جرم‌گیری منظم و پرهیز از جویدن اجسام بسیار سفت لازم است. در صورت دندان‌قروچه، نایت‌گارد از روکش محافظت می‌کند.
محدودیت‌ها و موارد احتیاط
- دندان پایه بسیار تیره که ممکن است در سرامیک شفاف دیده شود و نیاز به ماده مات‌تر داشته باشد
- دندان‌قروچه شدید که احتمال لب‌پریدگی یا شکستن سرامیک را بالا می‌برد
- ساختار باقی‌مانده کم دندان که باید با ترمیم کافی تقویت شود
- در سنین رشد (زیر ۱۸ سال) تراش کامل دندان معمولاً توصیه نمی‌شود و ترمیم محافظه‌کارانه‌تر انتخاب می‌شود
هزینه روکش سرامیکی به جنس و برند سرامیک، روش ساخت (دیجیتال یا سنتی)، تعداد واحدها، مهارت دندانپزشک و لابراتوار و درمان‌های همراه مثل ریشه‌درمانی یا ترمیم پایه بستگی دارد و پس از معاینه برآورد می‌شود.
سوالات متداول
روکش چند سال دوام می‌آورد؟
عمر روکش به جنس آن، محل دندان، عادت‌ها و بهداشت بستگی دارد و عدد ثابتی نمی‌توان اعلام کرد؛ با مراقبت مناسب معمولاً سال‌ها دوام دارد.
آیا تراش دندان برای روکش دردناک است؟
تراش با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و معمولاً دردناک نیست. پس از آن ممکن است چند روز حساسیت خفیف وجود داشته باشد.
تفاوت روکش و لمینت چیست؟
لمینت فقط سطح جلویی دندان را می‌پوشاند و بیشتر برای اصلاح زیبایی است؛ روکش تمام تاج دندان را می‌پوشاند و برای دندان‌های ضعیف‌شده مناسب‌تر است. درباره لمینت سرامیکی در صفحه مربوط بیشتر بخوانید.
آیا روکش سرامیکی می‌تواند لب‌پر شود؟
بله؛ اگر تحت فشار غیرعادی یا جویدن اجسام سخت قرار گیرد یا فرد دندان‌قروچه داشته باشد، ممکن است ترک یا لب‌پریدگی ایجاد شود. روکش‌های یکپارچه از مواد مقاوم احتمال کمتری دارند، اما هیچ روکشی کاملاً مصون نیست.
آیا روکش سرامیکی لکه می‌گیرد؟
سطح لعاب‌دار سرامیک معمولاً در برابر لکه چای و قهوه مقاوم است، اما نباید فراموش کرد که دندان طبیعی اطراف آن رنگ‌گیر است و مراقبت و پولیش دوره‌ای ضروری است.
مشاوره برای روکش دندان
برای بررسی شرایط خود و دریافت توضیح درباره مراحل، زمان‌بندی و هزینه، با کلینیک دندانپزشکی دکتر مهرداد فلاح تماس بگیرید. اطلاعات این صفحه جنبه آگاهی‌رسانی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست.